Kiedy państwo daje jednej instytucji prawo, by jednym podpisem zmieniała kontrakty B2B lub zlecenia w etat – tu i teraz, bez czekania na wyrok sądu oraz bez pytania o zdanie obu stron, jakie zawarły umowy – to dla wielu przedsiębiorców brzmi jak kwintesencja faszyzmu administracyjnego: bezduszna ogromna machina biurokratyczna, monopol siły i „dyzmokraci” pędzący do centralizacji. Niestety, to nie publicystyka, to projekt rządowy na 2026 r., który realnie wzmacnia PIP i wprost uderza w model B2B powszechny w IT, agencjach, kontraktach czasowych i usługach profesjonalnych. (Gov.pl)
Co wiemy na pewno (wrzesień 2025)
- Jest projekt rządowy: PIP dostaje prawo wydawania decyzji administracyjnych, które przekształcają umowy cywilnoprawne (w tym B2B) w umowę o pracę. To element wzmocnienia PIP i cyfryzacji kontroli (wymiana danych PIP–ZUS–KAS, kontrole zdalne). (Gov.pl)
- Decyzja ma być natychmiast wykonalna – firma od dnia doręczenia ma traktować kontraktora jak pracownika; odwołanie nie wstrzymuje skutków. Media branżowe i kancelarie potwierdzają 7-dniowy, bardzo krótki tryb odwołania. Planowany start: 1 stycznia 2026 r. (Forsal)
- Priorytet kontroli: nadużywanie „etatów na B2B” i „zleceń-etatów”. Zapowiadane są pilotaże/limity kontroli na 2026 r. (rządowe i medialne zapowiedzi). (www.money.pl)
- Konsekwencje finansowo-prawne: ryzyko wstecznych rozliczeń wynagrodzeń, ZUS i PIT oraz podwyższonych kar – to już dziś podnoszą doradcy prawni. (Poradnik Przedsiębiorcy)
Uwaga: timeline i detale procedury mogą się jeszcze zmieniać w Sejmie/Senacie – to projekt, ale kierunek jest jasny: decyzja inspektora zamiast pozwu do sądu. Niezależnie od woli stron. (Państwowa Inspekcja Pracy)
Co jest wciąż „w ruchu” (robocze założenia / ryzyka)
- Dokładne kryteria etatu vs B2B (np. skala „podporządkowania”, miejsce/czas pracy, zakaz podwykonawców) – projektowo zbliżone do obecnych przesłanek, ale praktyka może być surowsza. (Państwowa Inspekcja Pracy)
- Zakres rozliczeń wstecz (od kiedy i jak głęboko) oraz daty wejścia – w przestrzeni publicznej pojawiały się różne daty i warianty wdrażania. (Business Insider Polska)
Co to znaczy w liczbach? (B2B → UoP przy tym samym budżecie firmy)
Załóżmy, że dziś firma płaci kontraktorowi 8 000 / 10 000 / 20 000 zł miesięcznie (bez VAT). Po decyzji PIP musi w tym samym budżecie sfinansować etat. Poniżej – orientacyjne wyliczenia netto pracownika oraz „ile łącznie idzie do państwa” (klin: PIT + ZUS pracownika + ZUS pracodawcy + zdrowotna).
Przyjęte stawki: pracodawca ZUS ok. 20,48% (emerytalna 9,76%; rentowa 6,5%; wypadkowa 1,67%; FP 2,45%; FGŚP 0,1%), pracownik ZUS 13,71%, zdrowotna 9% (od podstawy po ZUS), PIT 12/32% + KUP 250 zł/mies. (standard). To odpowiada obecnym wskaźnikom 2025. (Poradnik Przedsiębiorcy)
| Budżet firmy (mies.) | Szac. brutto UoP | Szac. „na rękę” | Szac. klin (udział państwa w koszcie pracy) |
|---|---|---|---|
| 8 000 zł | 6 640 zł | 4 857 zł | ~39,3% |
| 10 000 zł | 8 300 zł | 5 988 zł | ~40,1% |
| 20 000 zł | 16 600 zł | 10 831 zł | ~45,8% |
Te poziomy są zbieżne z danymi OECD dla Polski (klin ~34,7% dla przeciętnego wynagrodzenia – nasza trzecia kolumna rośnie wraz z wejściem w próg 32%), ale dla wyższych pensji klin rośnie. (OECD)
„Skok na portfele” – ile więcej trafi do fiskusa vs typowe B2B?
Konserwatywnie porównajmy powyższy klin UoP z typowym B2B na podatku liniowym (19% PIT + 4,9% zdrowotna, zastrzegając duże rozbieżności przez koszty/odliczenia), dając widełki efektywnej stawki B2B 18–24%. Szacunek dodatkowego miesięcznego transferu do państwa po przymusowej zmianie B2B→UoP:
- 8 000 zł: + 1 224–1 704 zł / mies. ( 14 682–20 442 zł / rok na osobę)
- 10 000 zł: + 1 612–2 212 zł / mies. ( 19 342–26 542 zł / rok na osobę)
- 20 000 zł: + 4 369–5 569 zł / mies. ( 52 423–66 823 zł / rok na osobę)
Jeśli więc reklasyfikacja dotknie np. 100 tys. osób na 10 000 zł miesięcznie – mówimy o ~1,9–2,7 mld zł rocznie. Przy 300 tys. – ~5,8–8,0 mld zł. To tylko szacunek, bo realny efekt zależy od rozliczeń i skali decyzji PIP. (PITax)
Dodatkowo, z każdej złotówki wydanej z pensji państwo pobiera jeszcze VAT (23% na większość dóbr) i podatki w rachunkach za energię (VAT + akcyza + opłata OZE itd.). W 2025 r. stawka VAT na prąd wynosi 23%, a w rachunku figurują m.in. akcyza 5 zł/MWh i opłata OZE 3,50 zł/MWh. To dalsze, pośrednie obciążenia dochodu rozporządzalnego. (GKP Geodezja i Księgowość)
Konsekwencje dla firm (szczególnie IT, agencje, software house’y)
- Wzrost TCO zatrudnienia albo spadek wynagrodzeń netto – budżet, który dziś „zamykasz” fakturą B2B, po etatyzacji zacznie „uciekać” w ZUS/PIT. Będzie presja: albo więcej płaci pracodawca, albo mniej dostaje specjalista. (EY)
- Ryzyko backpay – decyzja PIP może oznaczać wsteczne rozliczenia ZUS/PIT i wynagrodzeń oraz kary. (Poradnik Przedsiębiorcy) Czyli również w przypadku gorszej kondycji zniszczenie kolejnych firm, żyć przedsiębiorców ale również utratę pracy ludzi na kontraktach i etacie.
- Sztywność operacyjna – etat wymusza urlopy, ewidencję czasu, nadgodziny, limity BHP, co dla projektów time&materials bywa zabójcze. (EY)
- Większa ekspozycja na kontrolę – zdalne kontrole i wymiana danych PIP–ZUS–KAS ułatwią typowanie firm, gdzie B2B jest masowe. (Gov.pl)
Konsekwencje dla osób na B2B
- Mniej netto przy tej samej „kasie od klienta” – patrz kalkulacje wyżej. Za to zyskujesz formalne „benefity” etatu (urlop, L4), ale utracasz elastyczność, koszty uzyskania, tarcze podatkowe. (OECD)
- Ryzyko „etatów na pół gwizdka” – część firm ograniczy współpracę projektową lub przeniesie kontrakty za granicę (near-/offshoring). To klasyczny efekt uboczny. (Wniosek z praktyki rynkowej + analizy branżowe.) (Arena Advisory)
Co widać i czego nie widać?
- Widać: dla wielu etatyzację tam, gdzie były „nadużycia”; stabilność ochrony pracowniczej; krótszą ścieżkę egzekwowania prawa. (EY)
- Nie widać (od razu):
- ucieczkę kompetencji (IT, data, cyber) za granicę lub do kontraktów międzynarodowych;
- droższe projekty (T&M, retainer),
- więcej body-leasingu przez zagraniczne podmioty,
- mniej inwestycji i wolniejszą innowację w MŚP. (Logiczna konsekwencja wyższego klina i mniejszej elastyczności),
- dostanie po portfelach obywateli,
- wyższe koszty firm,
- mniejszy sens zakładania firm wymagających elastyczności,
- możliwe bankructwa MŚP,
- utratę pracy, dochodu wszystkich stron.
(OECD)
„Dyzmokraci” kontra przedsiębiorcy – kto nas reprezentuje?
Poniżej wybrane organizacje, które już biją na alarm albo mogą zabrać głos. Czy widzimy skoordynowaną próbę „ratowania sytuacji”?
- Konfederacja Lewiatan – krytycznie o nowych uprawnieniach PIP. (Lewiatan)
- Pracodawcy RP – monitoring zmian, interwencje legislacyjne. (BCC)
- ZPP – Związek Przedsiębiorców i Pracodawców – stanowiska i uwagi do projektów. (wzp.org.pl)
- BCC – Business Centre Club – od lat opiniuje pomysł „administracyjnego etatu”. (BCC)
- ABSL / SoDA / izby branżowe (np. PIIT) – sektor nowoczesnych usług i IT wskazuje na ryzyko dla konkurencyjności. (absl.pl)
Co robić teraz (plan minimum dla MŚP)
- Audyt form współpracy (kontrakt po kontrakcie): podporządkowanie, miejsce/czas pracy, zakaz podwykonawców, sprzęt, raportowanie. Dokumentuj realną autonomię B2B tam, gdzie to prawdziwe. (Państwowa Inspekcja Pracy)
- Symulacje płacowe (budżet→etat vs retainer B2B) i warianty: stała + premie projektowe; pre-paid retainer + SLA; backfill przez sprawdzonych zewnętrznych partnerów (onshore/nearshore).
- Klauzule zgodności w umowach i procedury na wypadek kontroli (kto odpowiada, jakie dowody, jaka ścieżka odwoławcza). (KPMG)
- Komunikacja z zespołem/kontraktorami: uczciwie pokazuj liczby i opcje (np. mieszany model etat + B2B w innych zadaniach/klientach).
- Plan B: dywersyfikacja źródeł usług/rynków, elastyczne centra kosztów, alternatywne jurysdykcje dla projektów eksportowych (w granicach prawa).
Źródła i potwierdzenia
Rząd i PIP: projekt w wykazie prac, zakres nowych uprawnień, data 2026, wymiana danych, kontrole zdalne. (Gov.pl)
Media i kancelarie: natychmiastowa wykonalność, krótki termin odwołania, skutki finansowo-prawne, nacisk na B2B. (Forsal)
Wskaźniki i stawki do kalkulacji: ZUS pracodawcy/pracownika, zdrowotna 9%, PIT 12/32%, KUP 250 zł/mies., klin OECD. (Poradnik Przedsiębiorcy)
VAT i podatki w rachunkach energii (VAT 23%, akcyza 5 zł/MWh, opłata OZE 3,50 zł/MWh). (GKP Geodezja i Księgowość)
